Herdenking 2023

Giethoorn herdenkt en viert de vrijheid

GIETHOORN Ruim honderd mensen namen donderdag 4 mei deel aan de dodenherdenking in Giethoorn. Een dag later, op 5 mei is het feest tijdens Bevrijdingsdag.

Onder klokgelui startte de stille tocht bij de Buuzepolle naar het monument op de begraafplaats. De herdenking werd geopend door Gerrit Kiekebos de voorzitter van de Stichting 4 en 5 mei Giethoorn. Direct aansluitend klinkt het taptoe-signaal door Jens Hoorn.

Na de twee minuten stilte volgt het Wilhelmus door Fanfare de Wieden, en de kranslegging door de Stichting 4 en 5 mei Giethoorn. Helma Gielen legt en krans namens de veteranen en kinderen van Basisschool De Punter namens de gemeente Steenwijkerland. Sam Doze, Lieke Stevens, Laura Oort en Jasmijn Rutgers lezen hun zelfgeschreven gedichten voor.

Hanny Schaft

Femmie Woltman vertelde over het verzet in zijn vele facetten; de Oprechte Steenwijker Courant weigerde om onder het juk van de bezetter een krant uit te geven, en ze memoreert aan Hanny Schaft. In haar naam schuilen alle namen van meisjes, vrouwen die hun leven riskeerden. Het gedicht van Kees Blokland volgt, over hoe Giethoorn met riet en water een schuilplaats bood aan onderduikers. Een lied en gesproken tekst door Jet en Carolien Pit, het verdriet van een moeder die haar zoon naar het front ziet gaan, onbewust wetend dat ze hem niet terug zal zien.

De rimpels op het water;
ut bin
golv’m van verdriet
Verdriet van toen en laeter,
wat
lig nog in ’t verschiet
Ie moss’n gaon mien jongen,
maor ik denk altied an joe
Ie moss’n gaon mien jongen,
ik
denk altied an joe”

Na het defilé langs het monument en de graven is er tijd voor ontmoeting bij het Hervormd Centrum.

Na het herdenken gaat het dorp de vrijheid vieren. Dit gaat Giethoorn op 5 mei voor de eerste keer met elkaar delen. In een goed gevuld Kultuurhus startte om 19.00 een afwisselend muziekprogramma met medewerking van popkoor Giethoorn, Still Walking en Dreuge Worst.

Om 22.00 sloot Ken Nijenhuis het officiële gedeelte gezamenlijk af met het welbekende lied We’ll Meet Again. Dit initiatief zal samen met de herdenking de volgende jaren voortgezet worden.

Gedicht Kees Blokland

4 mei in Giethoorn

in stilte en ruimte

van beloken wieden

ademen we de zuurstof

van herwonnen vrijheid

de grote oorlog met

tanks en bittere gevechten

bleef op afstand van

deze waterrijke plek

op de Grebbeberg

sneuvelden zonen

in gevangenschap verbleven

vaders onbestemd onderweg

de terreur het ongekende

onrecht de schaduw

van brute macht

beklemden het verscholen dorp

in verzet en hulp

aan vervolgden stonden

moedigen op riskeerden

lijf en leven

razzia’s stelden het

vermomde geweld present

in onverholen haat

op zoek naar onschuldigen

verborgen in kragge en riet

overleefden onderduikers

Gietersen en vreemden het lot vrezend

van hen die werden meegevoerd

het harde leven op het land

ging voort als immer

de koeien moesten gemolken

het riet gesneden

de as van het kwaad

draaide hier dreigend

het verraad fluisterde

zich giftig rond

zij die hun nek uitstaken

gebruikten geen grote woorden

het verzet huisde

zwijgend in de velden

we herdenken de gevallenen

hen die kozen voor

de goede kant onder grote druk

het leed van tallozen in de wereld

in stilte en ruimte

omarmen we rechtvaardige vrede

zoeken in verleende vrijheid

betekenis in deze tijd

Herdenken Femmie Woltman

Bevrijding, en dat werd gevierd maar evenzo was er bij velen groot verdriet en haat die niet met vlag en wimpel kon worden verdrongen.
De oorlog was voorbij en tevens het verzet.
En wat was er verzet gepleegd. Het waren helden die de moed hadden om zich af te zetten tegen de eisen van de bezetter. 
De Oprechte Steenwijker Courant weigerde om onder het juk van de bezetter een  krant uit te geven. Het Departement van Volksvoorlichting had te kennen gegeven dat het blad was begraven, en men zou maatregelen nemen voor een nieuwe krant die binnen een week moest verschijnen. Dit werd geweigerd. Geen Duitse propaganda in vanuit onze pers. Pogingen om door te gaan met een gratis krant werd al gauw bemoeilijkt doordat het geen publiciteitswaarde had en de kleine papiervoorraad.

Het verzet werd steviger. De bedrijfsleider van de Coöperatie weigerde om broden te leveren die bestemd waren voor de Duitsers. Hier was moed voor nodig met alle onvoorziene gevolgen nadien.
Onder het schrikbewind te leven werd steeds moeilijker. Groter werden de arrestaties en executies en moorden.

De ondergrondse. Was hier een ondergrondse? Wie had zich beschikbaar gesteld? Niemand wist hiervan, alleen van horen zeggen.
Na de oorlog kreeg De Ondergrondse namen.
Respect voor al die moedige mannen die zich verzetten tegen eisen, zelf moesten onderduiken en veelal met de dood op de hielen.
Trots en tevreden over de strijd konden ze het bevrijdingsfeest mee vieren.

Veel Gieterse gezinnen zetten de deuren open voor onderduikers met het vooruitzicht dat angst hun leven zou bepalen. Hoop dat verraders uit de buurt zouden blijven en tevens de zekerheid dat men niemand meer in
vertrouwen kon nemen.

Groot verzet tegen hetgeen de bezetter trachtte te brengen maar ook heeft het velen met de dood moeten bekopen.
Mannen in het verzet waarvan slechts 2 namen in Giethoorn zichtbaar aanwezig blijven. Het Willem Visscherpad en de naam van Hendrik Jan Bakker op de grafsteen.
Veel vrouwen, meisjes, de koeriersters, die de gegeven opdrachten in alle geheimhouding uitvoerden.
De meest uitgesproken naam van een strijdster tegen kwaad en onrecht  is ongetwijfeld Hanny Schaft.   In haar naam schuilen alle namen van meisjes, vrouwen die hun leven riskeerden. Actief in het verzet en steevast bewapend met pistool. Er was haat tegen de vijand en haat tegen hen die met de vijand heulden.

Het meisje met het rode haar; Hanny Schaft. Een vrouw die met moed en standvastigheid zich volledig keerde tegen al wat naar Duitse mentaliteit rook. Haar vertrouwen in de mens is menigmaal geschonden, maar haar strijd tegen onrecht was groot.
Een maand voor de bevrijding werd ze in de duinen bij Overveen geëxecuteerd door de Gestapobeulen.

Hanny Schaft

Haar jonge leven kreeg een wending.
Vertrouwen loste op
in achterdocht.
Geheimtaal was de tolk
voor eigen volk

Verkilde harten leveren
een niets ontziende
afkeer en haat
Een dapper gevecht
voor gerechtigheid en recht

De ego was niet in tel
het onrecht toe gebracht

Gaf haar alle kracht

Zekerheid en vast beraden
het waren helden daden

Dappere vrouw Hanny Schaft
De geschiedenis zal geen herhaling beleven
Een diep respect
aan deze vrouw gegeven
en aan zo heel veel vrouwen meer.

Geen haat zo groot
als de haat tegen hen
die verraad pleegden en moorden

Geen verdriet zo doordringend
en zich vast zet in het leven
bij hen die geliefden werden ontnomen

Geen angst zo scherp als de angst
van een kind die in een schuilkelder beschutting moest vinden.

Geen schaamte zo schrijnend
bij hen die de vijand op een
voetstuk hadden staan
en vernederingen moesten ondergaan.

Geen respect is groten dan van hen
die het hoofd buigen als eerbetoon
aan de slachtoffers hier en slachtoffers over de hele wereld.

Wie zou hen kunnen vergeven die een bevel
gaven om te doden?
Zal een leven vol angst, verdriet en haat ooit slijten?
Wonden helen maar littekens blijven schrijnen en
kunnen opnieuw losbarsten.
Geen herhaling is de wens , maar
Dictators blijven hun werk doen.
Verwoesting. slachtoffers ,mensen vluchten
op zoek naar veiligheid, vertrouwen en warmte.

Waar naar toe?

Er zullen altijd deuren open staan.

Dit is het verhaal van Smit en zijn graf

In 1939 woont Jan Smit met zijn ouders, broer en twee zusjes op de Dwarsgracht. Zijn oudere zus is al getrouwd. Hij is 23 jaar, runt de boerderij en hij verloofd met Trijn Lassche uit Vollenhove. Trijn is al druk bezig met de uitzet want er zijn serieuze trouwplannen. Op 1 september ’39 valt Hitler Polen binnen, de Nederlandse regering voelt de dreiging en gaat over tot mobilisatie. Ook Jan wordt opgeroepen. Zijn moeder is er helemaal niet gerust op.

De rimpels op het water; ut bin golv’m van verdriet
Verdriet van toen en laeter, wat lig nog in ’t verschiet
Ie moss’n gaon mien jongen, maor ik denk altied an joe
Ie moss’n gaon mien jongen,  ik denk altied an joe

Jan meldt zich vlakbij Rhenen in een kazerne om mee te bouwen aan de Grebbelinie. Hij dient bij het 19e regiment Infanterie. Hij schrijft soms naar huis en naar die brieven wordt halsreikend uitgekeken. Ze worden ook dezelfde dag nog beantwoord in een keurig handschrift met de hartelijke groeten van het hele gezin en ook de bede om God’s zegen ontbreekt nooit. Met Kerst komt hij met verlof naar huis. Vreugde alom. Maar als hij weer moet gaan kan zijn moeder alleen maar huilen. Haar intuitie over zijn lot maakt haar radeloos.

Het afscheid in de morg’n, joen voetstap in het grind
Mien harte vol mit zorg’n, zie ik joe weer mien kiend.

De verlofregels worden aangescherpt. Jan is op 8 mei 1940 de kazerne al uit op weg naar huis als hij wordt teruggeroepen naar de kazerne. Hij schrijft meteen naar huis dat het deze keer niet gaat lukken met het verlof en dat hij ook al weet dat verlof met Pinksteren er niet in zit. Hij schrijft dat hij hoopt dat zijn verloofde Trijn hem binnenkort kan komen opzoeken in de kazerne. Dat zal niet gebeuren. Op 10 mei vallen de Duitsers Nederland binnen, op 11 mei volgt de massale aanval op de Grebbelinie en op 13 mei, na twee dagen vergeefse strijd sneuvelt Jan Smit na een voltreffer op de commandopost waar hij zich op dat moment bevindt. Op 17 mei wordt zijn lichaam begraven in het Hollandse massagraf op de Grebbeberg. Hij krijgt grafnummer 54 toebedeeld

Zijn familie en verloofde , onwetend van dit alles, maken zich vreselijk ongerust omdat ze maar steeds niets van hem horen. Tot op 17 juni het bericht komt dat Jan is gesneuveld.

’t Bericht is dan ekeum’m, joen leev’m is veurbij
Zi’j emm’m joe weg eneum’m, nooit meer koem ie bij mij
Ie moss’n gaon mien jongen, maor ik waacht altied op joe
Ie moss’n gaon mien jongen, ik waacht altied op joe.

Een wit kruis met een nummer en een naam, een datum van geboorte en een datum van overlijden. Een veld met ontelbare kruizen, strak in een rij. We kennen dat beeld.  Bij elk wit kruis hoort het respect voor degene die sneuvelde en vandaag ook de gedachte aan het verdriet van de achterblijvers. Voor alle moeders en vaders die achterblijven.

Ie moss’n gaon mien jongen, Maor ik waacht altied op joe
Ie moss’n gaon mien jongen, Ik waacht altied op joe
Ik waachte op joe

Gedicht van kinderen

 Ik voel mij angstig hier
Ik voel me angstig in het riet
Ik zie de vijand voor me lopen
Ik voel me angstig van er wordt geschoten

Ik voel me angstig in het riet
Het maakt me verdrietig
Ik voel me angstig want er wordt geschoten

Ik schrik daarvan
Ik verstop me verder want er wordt veel geschoten
En er wordt ook met tanks geschoten
Dat is eng

Ik verstop me verder want er wordt veel geschoten   
Dat voelt naar
Dat is eng
Dit mag nooit meer gebeuren

Dat voelt naar
Ik zie de vijand voor me lopen
Dit mag nooit meer gebeuren
Blij dat er voor onze vrijheid is gestreden

Sam Doze

Ik voel me angstig
Ik zit ondergedoken in de schuilkelder                         
Ik zie door een klein raampje de Duiters

Ik zit ondergedoken in de schuilkelder
Daardoor voel ik me klein en hulpeloos
Mijn vader is opgepakt door de Duiters
Maar ik kan er niks aan doen

Daardoor voel ik me klein en hulpeloos   
Ik ben bang dat er ook iets met mij gebeurt   
Maar ik kan er niks aan doen
Ik kan alleen aan mezelf denken

Ik ben bang dat er ook iets met mij gebeurt
Net als met mijn vader
Daardoor voel ik me egoïstisch
Maar ik wil juist helpen

Net als mijn vader
Ik zie door een klein raampje Duitse soldaten
Maar ik wil juist helpen
Ik voel me angstig

Laura Oort

Ik voel me boos
Ik zit in het kruipgat
Ik zie mensen die bang zijn
Omdat er oorlog is

Ik voel me boos
 Het maakt me verdrietig
Omdat er oorlog is
Het is oneerlijk

Het maakt me verdrietig
We hebben bijna geen eten
Het is oneerlijk
Het voelt gek dat er oorlog is

We hebben bijna geen eten
Vervelend, we hebben honger
Het voelt gek dat er oorlog is
Ik hoor schoten buiten

Vervelend, we hebben honger
Ik zie mensen die bang zijn
Buiten hoor ik schoten
Ik voel me boos

Ik ben blij dat de oorlog nu voorbij is
En dat we nu in vrijheid kunnen leven

Jasmijn Rutgers

Ik ben angstig.. 
Ik zit in de schuur in het open veld   
k zie me vader en moeder bidden   
We horen bommen en schoten

Ik zit in de schuur in het open veld 
Wij willen niet dit nooit meer
Ik zie me vader en moeder bidden
Ik begin ook te bidden met hoop dat het goed komt
Het is eng want je ziet niets

Ik zit doodstil en durf geen beweging te maken   
Het voelt raar want ik doe dit anders nooit 
Het is eng want je ziet niets
Ik wil weten wat er gebeurt komen de Engelse al

Het voelt raar want ik doe dit anders nooit
Ik zie me vader en moeder bidden
Ik wil weten wat er gebeurt komen de Engelse al 
Ik ben angstig..

Wij willen dit nooit meer
Ik ben blij dat ik dit niet mee hoef te maken

Lieke Stevens